3.26.2014

Aklas 2014: Sa Mga Patayo't Pahalang na Bakal

Walang taong malaya. Maaaring hindi ka nga nabubuhay sa loob ng isang kulungan, pero may kung anong dilim sa kaibuturan mo na hindi mo matakasan. Maaaring malaya kang gawin ang lahat ng gusto mo pero nakukulong ka naman sa takot na gawin ang lahat ng ito. Pwede ring nagawa mo na ang lahat ng nais mo, pero ngayon ay bilanggo ka na ng ideyang wala nang susunod pa dahil nga nagawa mo na ang lahat.

In short, hanggang nabubuhay ka pa, bilanggo ka.

Bilanggo ka ng buhay.



Ang Aklas 2014: Sa Mga Patayo't Pahalang na Bakal ay naglalayong (kahit papaano ay) mapalaya ang mga mambabasa sa pamamagitan ng paglalahad ng iba't ibang mukha ng pagkakabilanggo. Mula sa pisikal na pagkakakulong sa piitan hanggang sa pagkakakulong sa iyong mismong pangalan, naipakita ng Aklas na kahit kailanman ay hindi makukulong ang imahe ng pagkakakulong sa mga patayo't pahalang na bakal- minsan nga ang mabuhay sa labas nito ang siyang mismong nagbibilanggo sa iyo.

Bagama't naging malawak at malalim ang naging pagtatalakay ng konsepto ng pagkakabilanggo sa Aklas, sa aking palagay ay mas mabuti kung naipakita ng mas malinaw ang proseso ng paglaya sa pagkakaayos ng mga akda. Maaaring magumpisa sa mga akdang nagpapakita ng 1.) realisasyon ng pagkakakulong; 2.) sa mga akdang nagpapahiwatig ng pagnananais na lumaya; 3.) sa mga akdang kasalukuyan ay umaalpas palabas sa mga patayo't pahalang na bakal; 4.) sa mga nakalaya na; at ang huli ay 5.) sa mga nakalaya na at kasalukuyang nagpapalaya ng iba.


Ang mga larawan, dibuho, at mga graphics na ipinakita sa bawat pagitan ng mga akda sa Aklas ay lalong nagpaigting sa dinamikong paglalahad ng pagkakabilanggo at paglaya. Nagkaroon ng impresyon ng paggalaw na talaga naman ay esensyal sa pag-aaklas. Ang mga bata sa cover art ng Aklas ay makikitang nakalaya sa patayo't pahalang na bakal sa back page, representasyon ng mga mambabasang (sana nga ay) napalaya ng mga lupon ng akda sa loob ng antolohiya.

Ito ang ilan sa mga akda na lubusan kong nagustuhan:

4. Beyond the Queer Labyrinth ni Regie M. Lutoc




"(a) We simply can't trap ourselves in the box of traditions. Alexander the Great and Ptolemy treasured an ardent partnership. Beyond companionship. Clashing of two incalescent bodies in the verge of war. Finding comfort in the middle of discomfort."

Matagumpay na naipakita ng akdang ito ang madilim, pasikut-sikot, mapusok at kadalasan ay pinangingilagang labirinto ng homosekswalidad. Binigyan ng bagong atake ang gasgas na gasgas nang paksa; imbes na ilahad ang kasalukuyan ng mga homosekswal ay ipinakita ang nakaraan nito na siyang nagsasabing ito ay isang bagay na kailanman ay hindi na mawawala sa lipunan. Ang pagkakagamit ng mga prominenteng lalaki sa kasaysayan ng mundo tulad nina Alexander the Great at Ptolemy ay nagpapahiwatig na kailanman ay hindi pwedeng maliitin ang mga homosekswal gayong minsan na silang tiningala ng lahat. Tahasang ipinahayag ng tula na ang mga homosekswal kailanman ay hindi natakot, hindi natatakot at lalong-lalong hindi matatakot sa mga panghuhusgang ibinabato sa kanila ng lipunan.

3. Unbearable Blindness of Being ni Ian Harvey A. Claros




"I decided to abandon a vision they dumped into me because my dark solitude was brighter and lustrous than this well lighted world."

Kapansin-pansin ang pagiging matalino ng pangunahing tauhan sa kabila ng tinataglay nitong kapansanan. Nakita ang paradoksikal na pagtingin ng lipunan sa kadiliman. Maihahalintulad ang pangunahing tauhan sa isang sanggol sa sinapupunan ng isang ina na nagtatanong tungkol sa kabuuan ng mundo na siyang sumira sa kadalisayan ng kanyang pagkatao sa kinalaunan. Naguumapaw sa mga alusyon ang akda na siyang lalong nagpapalalim sa malalim na ngang mensahe nito. Sa lawak ng mga paksang nasakop nito na sumasaklaw mula sa personal hanggang politikal na aspeto ng buhay, korapsyon ng tao, higit ano pa man, ang pangunahing imahen na nagmumutawi sa kabuuan ng kwento.

Nakakalungkot lamang talagang isipin na tila nagkaroon ng isang malaking aberya sa paglalagay ng titulo ng akdang ito. Isang malaking porsyento ng kabuuang mensahe ng kwento ang natanggal kasabay ng pagkawala ng pangunahing alusyon nito.

2. Para sa Mananahi ni Kevin Armingol



"Sa huli, muli kang kikilalanin bilang Manlilikha
Sa lawas at lawak ng mundo
Ng iyong makina
Sa mga bilang na lang na taon
Sa naghihinalang orasan ng iyong
buhay,
At iaabot sa kulubot mong palad ang bayad
O tutumbas na halaga sa kalidad na iyong ginawaw
At pasasalamatan; ngunit hindi
Ng iyong mga apo na kanina pa nakamasid
Sa kanilang tagpi-tagping damit
at sikmura."

Ang istorya sa likod ng bawat manggagawang Pilipinong humihingi ng saklolo. Perpektong napagtagpi-tagpi ng akda ang iba't ibang larawan ng pagtangis ng isang normal na mananahi. Hindi naging pilit ang paggamit ng mga imahe, bagkus ay naging banayad ang paglalahad ng malalim na mensahe ng tula. Tulad na nga lang ng isang buradadong tela na kung ano ang ikinaganda ng harap ay siya namang ikinagulo ng likuran, naipahayag ng tulang ito na sa likod ng mga magagarang produkto ng mga manggagawa ay ang kanilang masalimuot na buhay na kahit kailanman ay sila lamang ang makakaalam.

1. Ligawan sa Riverside ni Jolly M. Lugod




"Isa-isang namaalam sa amin ang mga kabahayan sa Riverside na nahahagip ng aming paningin sa labas ng ordinaryong bus. Parang sinematikong pelikula na hinahabol kami ng mga puno ng niyog na namamaalam din. Iiwan ko na ang trabaho ko sa pagmamaneho."

Kung ang tubig ang naging sentro ng sibilisasyon sa kasaysayan, ang tahasang pagsira dito ay ang siya ring sisira sa kabuuan ng isang lipunan. Bagama't ikinubli ng akdang ito ang kanyang malalim na mensahe sa likod ng isang kwento ng pag-ibig (na talaga namang epektibo at nakakakilig), kapansin-pansin pa rin ang panaka-nakang pagatake nito sa iba't ibang isyung panlipunan. Una ay ang pribatisasyon at kung paanong ang simpleng pagpapalit ng pangalan ng isang lugar ay naghuhudyat ng kabuuang korapsyon nito; ikalawa ay ang pagbabago ng kultura at tradisyon hindi dahil sa dinamikong paggalaw nito kung hindi dahil sa pilit itong pinapabilis ng komersyalismo; at ikatlo ay ang kung paanong ang kamalayan ng tao, lalong lalo na ng kabataan, ay nasisira dahil sa kadahilanang wala na rin naman itong ibang pamimilian kung hindi ang sumabay na rin sa isang sirang lipunan. Maihahalintulad ang daloy ng kwento sa mga tanyag na epiko kung saan kinailangan ng isang bayani mula sa labas na dalisay at puro ang kalooban, upang maisalba ang mga tao sa loob ng isang nawasak nang lugar. Ang pag-iibigan ng dalawang tao, higit ano pa man, ang siyang perpektong salamin ng kumplikasyon ng buhay.

Sa kabuuan, ang Aklas 2014: Sa Mga Patayo't Pahalang na Bakal ay nagtagumpay na malipon ang mga akdang nais magpalaya. Ngunit syemre, nasa mamababasa pa rin kung hahayaan nila ang sarili nilang lumaya.

2 komento: